Cách trung tâm thành phố khoảng 8km, nằm tại thôn Cư Chánh, xã Thủy Bằng, huyện Hương Thuỷ, du khách sẽ đến với vùng đất nông thôn hoang sơ. Lăng Thiệu Trị nằm kề vào núi Thuận Đạo, với những nét cổ xưa và trầm mặc lưu giữ từ hơn trăm năm qua.

Lăng Thiệu Trị với những nét cổ xưa

Lăng vua Thiệu Trị được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới vào ngày 11-12-1993, là một di tích trong quần thể di tích cố đô Huế. Đây là nơi chôn cất của nhà vua Thiệu Trị khi ông qua đời, do vua Tự Đức ( con trai vua Thiệu Trị) xây dựng theo nguyện vọng của cha mình trước lúc lâm chung.

Sau khi nắm ngôi vàng được 7 năm, vua Thiệu Trị lâm bệnh và qua đời ngày 4-11-1847, lúc này ông chỉ mới 41 tuổi. Trước khi hấp hối, nhà vua đã căn dặn người con trai của mình sắp lên nối tiếp ngôi vua rằng:“Chỗ đất làm Sơn Lăng nên chọn chỗ bãi cao chân núi cận tiện, để dân binh dễ làm công việc. Con đường ngầm đưa quan tài đến huyệt, bắt đầu từ Hiếu lăng, nên bắt chước mà làm. Còn điện vũ liệu mà xây cho kiêm ước, không nên làm nhiều đền đài, lao phí đến tài lực của binh dân “ .

Khu vực thờ cúng vua Thiệu Trị

Điều đặc biệt về kiến trúc của lăng Thiệu Trị là sự kết hợp, chọn lọc từ kiến trúc của lăng Gia Long và lăng Minh Mạng. Lăng gồm hai khu vực: lăng và tẩm, phần Lăng nằm bên phải phía trước có hồ Nhuận Trạch. Ngay sau hồ Nhuân Trạch là nghi môn bằng đồng đúc theo kiểu “long vân đồng trụ” dẫn vào Bái Đình rộng lớn.  Hai hàng tượng đá ở hai bên tả, hữu của sân là tiêu biểu của nghệ thuật tạc tượng đầu thế kỷ XIX ở Huế.

Các nhà thiết kế lăng Thiệu Trị đã tách biệt khu vực tẩm điện trong lăng Minh Mạng rồi cải tiến, sửa đổi cho phù hợp với Xương Lăng để tạo ra đồ án thiết kế lăng: Trục lăng nằm bên phải và trục tẩm – khu vực điện thờ nằm bên trái, hai trục này cách nhau khoảng 100 mét. Tại Trục Lăng, theo vị trí từ ngoài vào là các công trình: Hồ Nhuận Trạch – Bức Bình phong – Nghi Môn – Sân chầu – Bi đình – Lầu Đức Hinh – Trụ biểu – Cầu Đông Hòa, cầu Chánh Trung, cầu Tây Định – Bửu thành (nơi đặt thi hài nhà vua). Tại Trục tẩm gồm các công trình : Bình phong – Hồ Điện – Sân chầu – Hồng Trạch Môn – Tả, Hữu Phối viện – Điện Biểu Đức – Tả, Hữu Tùng viện.

Vị trí của Lăng vua Thiệu Trị có nét đặc biệt. Phía trước Lăng, cách khoảng 1 km là đồi Vọng Cảnh, bên trái có núi Ngọc Trản chầu về phía Lăng theo vị thế “ tả long hữu hổ", ở đằng sau, ngoài ngọn núi Kim Ngọc ở xa, người xưa đã đắp một mô đất cao lớn làm “hậu chẩm" cho lăng. Trong lăng còn có ba hồ bán nguyệt là Hồ Điện, hồ Nhuận Trạch và hồ Ngưng Thúy cùng dòng khe từ hồ Thủy Tiên chạy ra bên phải, giao lưu với nhau bằng những đường cống xây ngầm.

Lăng Thiệu Trị với cảnh quan mát mẻ, yên tĩnh, trầm lắng, hài hòa cùng với thiên nhiên đồi núi và vùng đồng bằng, là địa điểm du lịch thích hợp cho những người yêu thích các lăng tẩm, chùa chiền ở Huế.

 Một số hình ảnh về các công trình, kiến trúc cổ tại lăng Thiệu Trị: 

bức bình phong trong Lăng Thiệu Trị

Lư đồng đúc theo kiểu " long vân đồng trụ"

hồ Nhuân Trạch