Hồn cốt của tín ngưỡng

Khác với tranh Đông Hồ hay Hàng Trống mang tính chất trang trí, tranh Làng Sình ra đời với mục đích phục vụ tín ngưỡng. Những cái tên như tranh giấy, tranh bồi, tranh hồ điệp, tranh Sình đều ngầm khẳng định chức năng cốt lõi này. Sinh ra từ một làng nông nghiệp ven sông, gần đế đô, nơi đời sống gắn liền với ruộng đồng và buôn bán, người dân Sình luôn gửi gắm niềm tin vào các thế lực siêu nhiên để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình an lành.

Tranh Làng Sình là một phần không thể thiếu trong các nghi lễ cúng bái, giỗ chạp, lễ hội cầu an, giải hạn. Chúng được dùng để thờ cúng tổ tiên, các vị thần linh, hoặc hóa đi sau khi cúng để tiễn đưa những ước nguyện của người sống đến thế giới bên kia. Đây chính là yếu tố tạo nên sự độc đáo và khác biệt cơ bản của tranh Sình so với các dòng tranh dân gian khác.

Sự dung dị từ đất trời

Tranh Làng Sình được chế tác từ những nguyên liệu vô cùng mộc mạc và gần gũi với thiên nhiên. Giấy dó là nền tảng chính, được in bằng khuôn gỗ (mộc bản) làm từ các loại gỗ kiền, gỗ thị, gỗ mít. Điều đặc biệt nằm ở màu sắc: những gam màu tự nhiên được pha chế từ bột hồ điệp, tro, gạch và các loại lá cây, củ quả từ đầm phá, đồi núi, vườn nhà… Sự giản dị trong chất liệu không chỉ tạo nên vẻ đẹp riêng mà còn thể hiện sự gắn bó mật thiết của người dân Làng Sình với môi trường xung quanh.

Thế giới tâm linh sống động

Tranh Làng Sình tái hiện một thế giới tâm linh phong phú và đa dạng, phản ánh những quan niệm cổ sơ của người Việt về vũ trụ, thần linh và cuộc sống. Các nhóm tranh chính bao gồm:

• Tranh nhân vật: Tượng Bà, tượng Đế, tượng Chùa, tượng Ngang được dán quanh năm trên bàn thờ.

•  Tranh con ảnh: Gồm ảnh Xiêm (đàn ông, đàn bà) và ảnh trẻ nam, nữ (ảnh Phền) được đốt đi sau khi cúng.

•  Tranh ông Điệu, ông Đốc, Tờ bếp: Những bức tranh này cũng được hóa đi sau các nghi lễ.

•  Tranh đồ vật: Miêu tả các thứ áo, tiền, dụng cụ như áo ông, áo bà, áo binh, tiền, cung tên… để đốt cho người cõi âm.

•  Tranh súc vật: Bao gồm các con vật như voi, cọp và 12 con giáp, dùng để cúng chuồng hoặc hóa khi cúng tế cho người đã khuất.

Đặc biệt, bộ tranh Bát Âm là một điểm nhấn nghệ thuật. Dù đúng ra gồm tám cô biểu diễn các đàn dịch, nhưng để tiết kiệm ván in, người dân Làng Sình thường dùng hai bộ bốn bức, mỗi bức vẽ một cô với trang phục "mã tiên" truyền thống của Huế, tạo nên vẻ duyên dáng, sống động như những ca sĩ nền nã.

Những bức tranh này không chỉ mang giá trị tín ngưỡng mà còn thể hiện một trình độ thẩm mỹ nhất định, với đường nét, bố cục và màu sắc đặc trưng, mang đậm hơi thở của văn hóa bản địa.

Nối dài di sản

Trải qua những biến động của lịch sử, nghề tranh Làng Sình có lúc tưởng chừng mai một. Tuy nhiên, nhờ sự nỗ lực của các nghệ nhân tâm huyết như ông Kỳ Hữu Phước, bà Phan Thị Ký, cùng sự quan tâm của chính quyền địa phương, tranh Làng Sình đã dần lấy lại được vị thế trong đời sống văn hóa đương đại. Các nghệ nhân không ngừng sáng tạo, khắc thêm nhiều mộc bản với đề tài sinh hoạt làng quê, đồng thời mở các tour trải nghiệm in tranh mộc bản, thu hút du khách đến khám phá và tự tay tô màu, tạo ra bức tranh Sình của riêng mình.

Ngoài nghề tranh, Làng Sình còn nổi tiếng với hội vật truyền thống diễn ra vào ngày mồng 10 tháng Giêng Âm lịch hàng năm. Đây không chỉ là một hoạt động thể thao mà còn là dịp để người dân cầu mong thần linh, tổ tiên phù hộ cho làng xóm bình yên, mùa màng tốt tươi.

Tranh Làng Sình không chỉ là một nét văn hóa độc đáo của Huế mà còn là biểu tượng của sự kiên trì, tâm huyết của những người con làng Sình trong việc giữ gìn và phát huy giá trị di sản. Đến với Làng Sình, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng những bức tranh mang đậm hơi thở tín ngưỡng mà còn được hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống, nơi mà hồn tranh dân gian vẫn luôn sống động và trường tồn.