Nghi lễ mở đầu năm mới của triều đình phong kiến. Nguyên đán, theo quan niệm truyền thống, là thời khắc thiêng liêng đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới, là dịp để con người hướng về cội nguồn, cầu chúc quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Trong đời sống cung đình triều Nguyễn, Nguyên đán không chỉ mang ý nghĩa văn hóa  tinh thần mà còn là sự kiện chính trị trọng đại, được tổ chức với hệ thống nghi lễ chặt chẽ, quy mô và trang nghiêm.

Theo điển chế triều Nguyễn, vào ngày mồng Một Tết, triều đình tiến hành thiết Đại triều tại điện Thái Hòa và thiết Thường triều tại điện Cần Chánh. Đây là dịp để triều thần dâng biểu chúc mừng hoàng đế, mở đầu cho một năm mới trong khuôn khổ lễ nghi chuẩn mực, thể hiện uy quyền của vương triều cũng như tư tưởng trị quốc, an dân của nhà vua.

Không gian điện Thái Hòa trung tâm quyền lực vương triều. Trong chương trình tái hiện, điện Thái Hòa  công trình trung tâm của Hoàng cung Huế  tiếp tục giữ vai trò là không gian chính của lễ thiết Đại triều. Đây là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng nhất của triều Nguyễn như đăng quang, đại triều, tiếp sứ thần… Việc lựa chọn điện Thái Hòa làm địa điểm tổ chức không chỉ đảm bảo tính chính xác về lịch sử mà còn góp phần tăng thêm sự linh thiêng, trang trọng cho nghi lễ.

Theo nghi thức truyền thống, nhà vua ngự giá từ điện Cần Chánh, qua Đại Cung Môn, tiến lên điện Thái Hòa để thân hành chứng lễ. Trong không gian uy nghi của sân Đại triều, các quan văn, võ triều Nguyễn tề tựu đông đủ, xếp hàng chỉnh tề theo thứ tự phẩm hàm. Các quan đứng đầu các Bộ giữ vị trí hàng đầu, thể hiện trật tự nghiêm ngặt và kỷ cương của triều đình phong kiến.

Dâng biểu chúc mừng và tuyên chỉ ban ân. Một trong những nội dung quan trọng của Lễ Thiết triều Nguyên đán là nghi thức dâng biểu chúc mừng nhà vua của các quan trong triều. Những lời chúc đầu năm không chỉ mang ý nghĩa cầu chúc cho hoàng đế trường thọ, quốc gia hưng thịnh mà còn thể hiện tinh thần trung quân, trách nhiệm của triều thần đối với vận mệnh đất nước.

Tiếp đó là nghi thức tuyên đọc chỉ dụ ban ân của nhà vua. Trong không khí trang nghiêm, các chỉ dụ thể hiện sự khoan dung, nhân ái, tinh thần “lấy dân làm gốc” của nhà vua được công bố, mở đầu cho một năm mới với nhiều kỳ vọng tốt đẹp. Các nghi thức này được kết hợp hài hòa với phần trình tấu Đại nhạc và Tiểu nhạc cung đình, tạo nên không gian lễ nghi vừa uy nghiêm, vừa giàu tính thẩm mỹ.

Tiếp nối nghi lễ tại điện Cần Chánh. Sau khi kết thúc phần thiết Đại triều tại điện Thái Hòa, nhà vua rời điện để hồi giá về điện Cần Chánh, nơi tiếp tục diễn ra các nghi thức Nguyên đán trong phạm vi nội cung. Tại đây, các hoàng đệ, hoàng tử nhỏ tuổi cùng các thân công, hoàng tử tiến hành lễ bái mừng vua, thể hiện mối quan hệ gia tộc hoàng gia và sự kế thừa trật tự tông pháp của triều Nguyễn.

Một điểm nhấn đặc sắc trong nghi lễ Nguyên đán là nghi thức tuyên chỉ ban yến tiệc và thưởng xuân. Các yến tiệc do nhà vua ban được tổ chức tại điện Cần Chánh và các công trình phụ cận như Tả Vu, Hữu Vu, Tả Đãi Lậu Viện và Hữu Đãi Lậu Viện. Không khí xuân trong hoàng cung được tái hiện sinh động qua những nghi thức trang trọng nhưng ấm cúng, phản ánh đời sống cung đình ngày Tết xưa.

Nỗ lực nghiên cứu và phục dựng công phu

Lễ Thiết triều Nguyên đán triều Nguyễn được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế nghiên cứu và tái hiện lần đầu tiên dưới hình thức sân khấu hóa vào năm 2021. Trước khi đưa nghi lễ vào trình diễn, các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo cứu kỹ lưỡng dựa trên hệ thống tư liệu lịch sử phong phú như Đại Nam thực lục, Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, các châu bản triều Nguyễn và nhiều nguồn tư liệu liên quan.

Đặc biệt, trang phục của quan văn, quan võ, hoàng thân quốc thích được phục dựng đúng theo khuôn mẫu cung đình xưa, từ kiểu dáng, màu sắc đến họa tiết trang trí, góp phần tái hiện chân thực diện mạo triều nghi thời Nguyễn. Âm nhạc cung đình, nghi trượng, đội hình tham gia lễ cũng được xây dựng công phu, đảm bảo tính chính xác và giá trị thẩm mỹ cao.

Lan tỏa giá trị di sản, kết nối quá khứ với hiện tại

Việc tái hiện Lễ Thiết triều Nguyên đán không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cung đình Huế, mà còn góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng đương đại. Thông qua hình thức sân khấu hóa, những nghi lễ tưởng chừng chỉ tồn tại trong sử sách nay được “sống lại” giữa không gian Đại Nội, giúp người xem dễ dàng hình dung và cảm nhận.

Đối với du khách, đây là cơ hội hiếm có để trải nghiệm không khí Tết cổ truyền trong không gian di sản Cố đô Huế, nơi kết tinh những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Đối với người dân địa phương, chương trình góp phần khơi dậy niềm tự hào về di sản quê hương, đồng thời làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần trong dịp Tết đến, Xuân về.

Điểm nhấn văn hóa đặc sắc trong mùa Tết Huế

Lễ Thiết triều Nguyên đán triều Nguyễn hứa hẹn sẽ trở thành điểm nhấn văn hóa đặc biệt trong chuỗi hoạt động đón Tết cổ truyền tại Huế năm 2026. Sự kết hợp hài hòa giữa không gian di sản, nghi lễ cung đình và nghệ thuật truyền thống không chỉ tạo nên một sự kiện giàu giá trị lịch sử mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Huế thành phố di sản, thành phố lễ hội  đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

Không chỉ mang ý nghĩa tái hiện một nghi lễ cung đình xưa, Lễ Thiết triều Nguyên đán triều Nguyễn còn là hoạt động có giá trị giáo dục sâu sắc đối với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Thông qua việc phục dựng đầy đủ các nghi thức triều hội, chương trình góp phần giúp công chúng hiểu rõ hơn về hệ thống lễ nghi, tư tưởng chính trị và nền văn hóa cung đình triều Nguyễn  những yếu tố từng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình bản sắc văn hóa dân tộc. Những quy định chặt chẽ về thứ bậc, nghi trượng, âm nhạc và trang phục không chỉ phản ánh kỷ cương triều chính mà còn thể hiện quan niệm hài hòa giữa con người, xã hội và thiên nhiên trong tư duy phương Đông truyền thống.

Ở góc độ du lịch, việc tổ chức tái hiện Lễ Thiết triều Nguyên đán tại không gian Đại Nội Huế mang lại cho du khách những trải nghiệm văn hóa độc đáo, khác biệt so với các hoạt động tham quan thông thường. Du khách không chỉ “xem di tích” mà còn được “sống trong di sản”, trực tiếp cảm nhận nhịp điệu lễ nghi và không khí Tết cung đình xưa. Đây chính là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển du lịch văn hóa  di sản bền vững, góp phần gia tăng giá trị trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Huế trong dịp Tết cổ truyền.

Bên cạnh đó, chương trình còn thể hiện nỗ lực của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế trong việc đổi mới cách tiếp cận di sản, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn nguyên gốc và phát huy giá trị thông qua các hoạt động trình diễn, trải nghiệm. Việc đưa nghi lễ cung đình ra khỏi trang sách, tái hiện sinh động trong không gian di tích không chỉ giúp di sản “sống” trong đời sống đương đại mà còn góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, khẳng định vị thế của Huế như một trung tâm văn hóa  lễ hội đặc sắc của cả nước.

Thông qua chương trình, những giá trị văn hóa cung đình triều Nguyễn tiếp tục được bảo tồn, phát huy và lan tỏa, góp phần khẳng định vai trò của Huế trong việc gìn giữ và truyền nối di sản văn hóa dân tộc trong dòng chảy hiện đại.